Από ΖΩΗ Α. ΜΥΛΩΝΑ Αρχαιολόγο, σε άρθρο του περιοδικού « ΕΚ ΤΗΣ ΡΙΖΗΣ…» της ενορίας Υπεραγίας Θεοτόκου Κοινότητος Βουγιάτου ¨Άνοιξη 1997¨

« Από την παλαιοχριστιανική και πρωτοβυζαντινή περίοδο (4ος-8ος αι. μ.Χ ) έχει εντοπιστεί ,ύστερα από μικρή ανασκαφική έρευνα του καθηγητή Δημ.Πέλλα , το 1957,μια παλαιοχριστιανική βασιλική του 6ου αι. στη θέση που βρίσκεται σήμερα ο μεταγενέστερος ναός Αγ. Δημητρίου στον οικισμό Μελινάδο της κοιν. Βουγιάτου. Στο ναό αυτό -μονόκλιτη ξυλόστεγη βασιλική με εξωνάρθηκα- είχαν εντοπιστεί αρχιτεκτονικά μέλη από αρχαίο ναό , αλλά και της παλαιοχριστιανικής και μεσοβυζαντινής περιόδου.

Παλαιότερα , περιηγητές, ιστορικοί και ιστοριοδίφες υποστήριζαν ότι στην ίδια θέση υπήρχε ειδωλολατρικός ναός αφιερωμένος στην Άρτεμη Οπιταϊδα, στον οποία απέδιδαν και τους τέσσερις μονολιθικούς κίονες που στήριζαν τον εξωνάρθηκα. Η παράδοση , που στηρίχθηκε κυρίως σε αναθηματική επιγραφή που βρισκόταν στο Ιερό Βήμα του ναού , θα μπορούσε να επιβεβαιωθεί μόνο με ανασκαφική έρευνα. [ ]

Εξ ‘ίσου σημαντικό και πολύτιμο για την ιστορία του νησιού αποτελεί και το κτίσμα του ναού του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου στο Βουγιάτο. Τα περισσότερα από τα ανάγλυφα μαρμάρινα μέλη , άγνωστης αρχικής προέλευσης , που εκτίθενται στην αίθουσα Β του Μουσείου Ζακύνθου και αποτελούσαν τμήματα του εσωτερικού διακόσμου ναών , προέρχονται από το ναό του Αγίου Ιωάννη , όπου είχαν επαναχρησιμοποιηθεί για την ανέγερση του μεταγενέστερου ναού , ο οποίος έφερε και τοιχογραφίες.Από παλαιότερους ερευνητές έχει υποστηριχθεί , όπως στην περίπτωση του Αγίου Δημητρίου , ότι στη θέση του σημερινού ναού υπήρχε ειδωλολατρικός αφιερωμένος επίσης στην Άρτεμη και ακόμα ότι σε κάποια από τις πολλές οικοδομικές φάσεις του Χριστιανικού μνημείου ήταν δίπτερος , αφιερωμένος στη Αγία Παρασκευή και τον Άγιο Ιωάννη τον Θεολόγο . Επίσης , διατυπώθηκε η άποψη ότι αρχιτεκτονικά μέλη που είχαν που είχαν χρησιμοποιηθεί στον Άγιο Δημήτριο Μελινάδου είχαν μεταφερθεί από τον Άγιο Ιωάννη……»

Άγιος Ιωάννης Θεολόγος